Smart Grid Steendam-Tjuchem
(Tekst Midden-Groningen) STEENDAM – In het dorp Steendam werd de eerste thuisbatterij gepresenteerd. Die batterij staat niet op zichzelf, maar vormt een belangrijk onderdeel van een groter collectief energiesysteem. “Een zogenoemd smart grid,” zegt Klaas Smit van Coöperatie Steendam.
Samen met het nabijgelegen Tjuchem fungeert Steendam als pilot binnen het Rijksprogramma Aardgasvrije Wijken, afgekort als PAW. Tijdens een informatiebijeenkomst werden inwoners uitgelegd wat dit concreet voor hen gaat betekenen. Volgens Smit draait het vooral om slimmer omgaan met lokaal opgewekte energie. “Bewoners kunnen de stroom die ze zelf opwekken veel effectiever in hun eigen woning gebruiken. Dat scheelt uiteindelijk gewoon in de portemonnee.”
Creatieve oplossing bij ‘stroomnet op slot’
De weg naar deze energiegemeenschap ging niet zonder slag of stoot. De realisatie van het zonnepark van Coöperatie Steendam liep aanvankelijk vast toen netbeheerder Enexis aangaf dat het elektriciteitsnet vol zat. Door creatief te handelen en vier zware hoofdaansluitingen te realiseren, ontstond een wettelijke aansluitverplichting. Daardoor kon het zonnepark alsnog worden aangesloten. Inmiddels draait het park op volle capaciteit.
Niet terugleveren maar opslaan
Dorpsbewoners die deelnemen aan het project hebben een energiecontract waarbij zij vijftien jaar lang hun energiebelasting terugkrijgen. Daarnaast beschikken veel inwoners over zonnepanelen, vaak aangeschaft met aardbevingsgelden. Dat leidt tot een herkenbaar probleem: “Overdag wordt er veel stroom opgewekt en relatief weinig verbruikt,” legt Smit uit. “Met een goed afgestemde batterij kun je die pieken en dalen veel beter opvangen.”
Saldering verdwijnt, batterij wint aan belang
De noodzaak voor thuisbatterijen neemt toe nu de salderingsregeling wordt afgebouwd. “De salderingsregeling gaat verdwijnen,” zegt Smit. “In sommige gevallen krijgen mensen nu al minder vergoed of moeten ze zelfs betalen voor het terugleveren van stroom.” Die ontwikkeling zorgt voor frustratie bij veel zonnepanelenbezitters. “Mensen wekken heel veel stroom op en raken gefrustreerd omdat ze straks moeten betalen om die weer terug te leveren,” aldus Smit. “Met een batterij kun je langer beschikken over je eigen stroom.” Volgens berekeningen verhoogt een thuisbatterij het eigen gebruik van zonnestroom van ongeveer 35 naar 70 procent. Daarmee blijft de opbrengst van zonnepanelen beter behouden.
Groot draagvlak in het dorp
De belangstelling in Steendam is groot. “Er zijn inmiddels al 83 aanvragen voor een thuisbatterij,” zegt wethouder Jur Mellies van Midden-Groningen. “Dat is bijna 44 procent van alle inwoners van het dorp. Dat is gewoon een prachtige ontwikkeling.” Mellies noemt het project uniek. “We horen al langer over thuisbatterijen, maar dat ze hier daadwerkelijk op deze schaal worden uitgerold, is echt bijzonder.” Via de pilot Aardgasvrije Wijken ontvingen Steendam en Tjuchem een forse subsidie. Daarnaast zijn er aanvullende regelingen, zoals een PAW-subsidie van 8.000 euro per woning en een renteloze lening tot 15.000 euro voor verduurzaming.
Naar microgrid en warmtenet
De energietransitie in Steendam verloopt gefaseerd. Fase één bestaat uit thuisbatterijen per woning. In fase twee volgt een gecombineerde aanleg van systemen. Fase drie is de ontwikkeling van een microgrid: een lokaal energienet dat parallel loopt aan het reguliere net en is gekoppeld aan zowel de woningbatterijen als het zonnepark. Dat zorgt voor extra leveringszekerheid en ontlasting van het landelijke net. De laatste fase is de aanleg van een laagtemperatuur-warmtenet.
Een eye-opener voor andere dorpen
Volgens Mellies raakt het project aan een bredere maatschappelijke opgave. “‘We moeten toe naar meer zelfvoorzienendheid en onafhankelijkheid van grote partijen,” zegt hij. “Als je ziet wat er wereldwijd gebeurt, dan wordt duidelijk hoe kwetsbaar onze energievoorziening is.” Hoewel Steendam klein is, kan het project volgens de wethouder grote betekenis hebben. “Dit is misschien een klein project, maar het kan wel een eye-opener zijn voor heel veel andere dorpen en initiatieven in Nederland.”
Filmpje met Klaas Smit in de hoofdrol
De presentaties vind je in: Project PAW,
Glasvezel netwerk en Zonnepark
In 2013 sprak minister Kamp uit dat buitengebieden breedbandinternet moesten krijgen. Begin 2015 lanceerden de overheden het Breedband Noord initiatief, waarmee gemeenten inwoners aanmoedigden om zich in te zetten voor snel internet. In Steendam namen actieve inwoners dit initiatief op, ondanks twijfels van Tjuchem over glasvezel.
Steendam ging echter verder omdat snel internet de grootste wens was volgens een enquête uit januari 2015. Samenwerking met EBC-glasvezeltechniek leidde tot de aanleg van het netwerk: kabels werden gelegd door EBC en bewoners zelf. De backbone (= de hoofdkabel) vanuit Siddeburen tot aan Laskwerd – met Roegeweg en een deel van de Hoofdweg als zijaders – is getrokken door EBC. De kabels voor de aansluitingen vanaf de backbone naar de woningen zijn door bewoners zelf gelegd, vaak in eendrachtige en gezellige samenwerking met een ploeg medebewoners. Een project dat zeer heeft bijgedragen aan de groei van het Steendammer gemeenschapsgevoel. Aparte melding verdienen ook Peter & Leni. Zij hebben met hun komst naar Steendam en hun ‘open armen’ een onmisbare bijdrage geleverd aan het ontstaan van een dorpsgemeenschap. Hun Podiumcafé was ook tijdens de werkzaamheden voor het glasvezelnetwerk ons projectbureau en onze ‘kantine’.
In december 2016 werd het “open” glasvezelnetwerk officieel geopend met een feest.
Zonnepark
In 2017 heeft de Coöperatie in Steendam, voortbouwend op het succes van het glasvezelproject, onderzoek gedaan naar mogelijkheden voor duurzame energie onder de werktitel ‘Steendam Gas(t)vrij’. Dit begon met informatieve bijeenkomsten voor bewoners, waarvan de eerste plaatsvond op 29 maart 2017 en de tweede op 7 juni 2017.
Het project werd gekozen als pilot door de Provincie Groningen, waardoor extra professionele ondersteuning beschikbaar kwam. Tevens ontving de Coöperatie een subsidie van €9.230 via het Loket Lokale Energie Voorwaarts ter compensatie van startkosten.
Steendam streeft ernaar energieneutraal te worden binnen enkele jaren en heeft al diverse initiatieven genomen zoals peilen van interesse bij bewoners, uitwerken van financieringsmodellen en oriëntatie op zonnepanelen en andere duurzame oplossingen.
Inmiddels is het Zonnepark Steendam in gebruik genomen.